بيان آيه سخن در اين آيه شريفه براى تخفيف دادن به دستورى است كه در اول سوره به شخص رسول خدا ( ص ) داد ، و در آيه * ( « إِنَّ هذِه تَذْكِرَةٌ . . . » ) * در وسط سوره آن دستور را به عموم مؤمنين تعميم داد ، و آن عبارت بود از پرداختن به نماز شب و تهجد ، در اين آيه مىخواهد بفرمايد : خدا از مؤمنين اكتفاء كرد به هر مقدارى كه بتوانند از قرآن تلاوت كنند ، پس آيه شريفه مىخواهد دستور اول سوره را تخفيف دهد ، نه اينكه آن را نسخ نموده از قيام در دو ثلث شب و يا نصف آن و يا ثلث آن منع كند . در اخبار زيادى وارد شده كه خصوص اين آيه بعد از گذشتن هشت ماه و يا يك سال و يا ده سال از نزول آيات اول سوره در مكه نازل شد ، و ليكن اين حرف از اين نظر سست است كه در آيه شريفه جمله * ( « أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّه قَرْضاً حَسَناً » ) * آمده ، و ظاهر آن اين است كه مراد از « زكات » - مخصوصا بدان جهت كه بعد از نماز و قبل از مساله انفاق مستحبى آمده - زكات واجب باشد ، و همه مىدانيم كه زكات بعد از هجرت در مدينه واجب شده . پس نزول اين آيه در مدينه بوده ، و اينكه بعضى « 1 » گفته‌اند : زكات در مكه واجب شد ، ولى نصاب آن تعيين نشد تا در مدينه معين گرديد ، و همچنين اينكه بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : ممكن است آيه شريفه قبل از حكمش نازل شده باشد ، و حكمش بعد از مدتى كه از نزول آيه گذشت واجب شده باشد وجوهى بدون دليل هستند . علاوه بر بىدليل بودن اين سخنان در آيه شريفه سخن از قتال هم رفته ، مىفرمايد : * ( « وَآخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّه » ) * با اينكه مىدانيم در مكه در جو آن چنانى مصلحت نبوده كه در متن آيه سخن از قتال به ميان آيد ، و به هر حال ظاهر اين است كه آيه شريفه در مدينه نازل شده باشد نه در مكه ، و بعضى از مفسرين هم به اين نظريه متمايل شده‌اند . * ( « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَه وَثُلُثَه . . . » ) * خطاب در اين آيه به رسول خدا ( ص ) است ، و تعبير به « ربك » اشاره است به اينكه رحمت و عنايت الهى شامل آن جناب است ، و همچنين تعبير به

--> ( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 114 .